Course syllabus
MİK522 Faizsiz Bankacılık İşlemleri
Düzey: Yüksek lisans (Mali İktisat, Tezsiz II) · Dönem: 2026–2027 Güz
Öğretim üyesi: Doç. Dr. Mehmet Fatih Buğan
Ders saati: Salı 19:45–22:10
Dersin amacı
Faizsiz finansın kavramsal temellerini, katılım bankalarının fon toplama ve fon kullandırma yöntemlerini, sözleşme yapılarını, düzenleme ve standart çerçevesini Türkiye ve dünya uygulamalarıyla birlikte incelemek.
Öğrenme çıktıları
- Faizsiz finansın temel ilkelerini (riba, garar, maysir yasakları; risk paylaşımı) açıklar.
- Katılım bankalarının fon toplama yöntemlerini ve kâr payı hesaplamasını uygular.
- Murabaha, icara, mudaraba, müşaraka, selem ve istisna sözleşmelerini karşılaştırır.
- Sukuk (kira sertifikası) türlerini ve ihraç yapısını çözümler.
- Katılım bankalarının düzenleme, denetim ve standart çerçevesini değerlendirir.
- Katılım bankacılığı ile geleneksel bankacılığı performans ve risk açısından karşılaştırır.
Haftalık plan
| Hf | Konu | Okuma / hazırlık |
|---|---|---|
| 1 | Derse giriş. Faizsiz finansın tarihi gelişimi ve dünyadaki büyüklüğü | Iqbal & Mirakhor, bl. 1 · IFSB Stability Report |
| 2 | Temel ilkeler: riba, garar, maysir; risk ve getiri paylaşımı | Ayub, bl. 3–4 |
| 3 | Faizsiz bankacılığın iktisadi temelleri: aracılık modeli, iki katmanlı mudaraba | Iqbal & Mirakhor, bl. 5 |
| 4 | Türkiye’de katılım bankacılığı: özel finans kurumlarından katılım bankalarına. 5411 sayılı Kanun | TKBB yayınları · 5411 sayılı Bankacılık Kanunu ilgili maddeler |
| 5 | Fon toplama: özel cari hesaplar, katılma hesapları, kâr payı dağıtımı ve hesaplama örnekleri | Katılım bankası kâr payı tabloları |
| 6 | Ticari sözleşmeler I: murabaha ve tevarruk | Ayub, bl. 9 · AAOIFI Standart No. 8 |
| 7 | Ticari sözleşmeler II: icara (finansal kiralama), selem, istisna | Ayub, bl. 10–12 |
| 8 | Ara sınav | — |
| 9 | Ortaklık sözleşmeleri: mudaraba ve müşaraka; azalan müşaraka ile konut finansmanı | Iqbal & Mirakhor, bl. 4 |
| 10 | Sukuk ve kira sertifikaları: yapı, türler, Hazine kira sertifikası ihraçları | SPK Kira Sertifikaları Tebliği · Hazine ihraç verileri |
| 11 | Tekafül (faizsiz sigorta) ve faizsiz sermaye piyasası araçları, katılım endeksleri | Iqbal & Mirakhor, bl. 12 |
| 12 | Standart ve yönetişim: AAOIFI, IFSB, danışma kurulları, TKBB Danışma Komitesi standartları | AAOIFI Governance Standards · TKBB standartları |
| 13 | Risk yönetimi ve sermaye yeterliliği: yer değiştiren ticari risk (DCR), likidite yönetimi | IFSB standartları · BDDK düzenlemeleri |
| 14 | Performans karşılaştırması ve güncel tartışmalar (dijital katılım bankacılığı, sürdürülebilir finans). Vaka sunumları | Beck, Demirgüç-Kunt & Merrouche (2013) |
Değerlendirme
| Bileşen | Ağırlık |
|---|---|
| Ara sınav | %30 |
| Vaka çalışması / dönem projesi | %30 |
| Final sınavı | %40 |
Vaka çalışması: Türkiye’de faaliyet gösteren bir katılım bankasının son beş yıllık finansal tablolarının incelenmesi; fon toplama ve kullandırma yapısı, kârlılık ve risk göstergelerinin bir mevduat bankasıyla karşılaştırılması.
Temel kaynaklar
- Iqbal, Z. & Mirakhor, A. An Introduction to Islamic Finance: Theory and Practice. Wiley.
- Ayub, M. Understanding Islamic Finance. Wiley.
- Beck, T., Demirgüç-Kunt, A. & Merrouche, O. (2013). “Islamic vs. Conventional Banking: Business Model, Efficiency and Stability.” Journal of Banking & Finance, 37(2).
- AAOIFI Shari’ah Standards; IFSB standartları ve Islamic Financial Services Industry Stability Report.
- Türkiye Katılım Bankaları Birliği (TKBB) yayınları ve standartları.
- 5411 sayılı Bankacılık Kanunu; SPK Kira Sertifikaları Tebliği.